Przeciążenie gminnych i wiejskich oczyszczalni komunalnych ściekami dowożonymi to rosnący problem gospodarki wodno-ściekowej szczególnie po zmianie przepisów od stycznia 2023 roku o obowiązku aktualizowania ewidencji zbiorników bezodpływowych i przydomowych oczyszczalni ścieków na terenie gmin.
W związku z nowelizacją ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach w ostatnich latach coraz więcej oczyszczalni ścieków w Polsce zmaga się z problemem przeciążenia, wynikającym nie tylko z rozwoju urbanistycznego i oszczędzania wody ale również z rosnącej ilości ścieków dowożonych – głównie z szamb oraz przemysłu nieposiadającego własnych systemów oczyszczania. Zjawisko to stwarza poważne wyzwania zarówno technologiczne, jak i organizacyjne operatorów oczyszczalni, a jego skutki mogą być odczuwalne dla środowiska naturalnego i mieszkańców.
Czym są ścieki dowożone?
Ścieki dowożone najczęściej pochodzące z przydomowych szamb to odpady płynne pochodzące z gospodarstw domowych ale również z zakładów przemysłowych lub usługowych, które nie są podłączone do sieci kanalizacyjnej. Transportowane są one cysternami asenizacyjnymi i trafiają bezpośrednio do oczyszczalni komunalnych. Zdarza się również, że do ścieków dowożonych trafiają odpady poprodukcyjne, zawierające znacznie wyższe stężenia zanieczyszczeń niż ścieki bytowe. W gminnych oczyszczalniach natomiast najczęściej mamy do czynienia ze ściekami dowożonymi pochodzącymi ze zwykłych szamb, czasem niestety z tych „dziurawych” z przepływem i wydaje się że to one stanowią największy problem.
Skala problemu
Oczyszczalnie komunalne są projektowane głównie z myślą o obsłudze sieci kanalizacyjnej i określonej liczby mieszkańców (tzw. RLM – równoważna liczba mieszkańców). Coraz częściej a szczególnie po zmianach przepisów przyjmują jednak znacznie większe ilości ścieków dowożonych które nie są uwzględnione w pierwotnych projektach oczyszczalni, mają niejednorodny skład chemiczny i biologiczny, wymagają innych procesów oczyszczania niż ścieki bytowe te dopływające siecią kanalizacyjną, mogą też zawierać substancje toksyczne dla mikroorganizmów osadu czynnego.
Skutkiem tego może być przeciążenie masowe, podtrucie, niedotlenienie i dalej załamanie procesu co skutkuje pogorszeniem efektywności oczyszczania.
Konsekwencje przeciążenia oczyszczalni
Przeciążenie oczyszczalni ściekami dowożonymi może prowadzić do:
Niewystarczającego oczyszczenia ścieków a więc zrzutem zanieczyszczeń do rzek i jezior – degradując środowisko wodne.
Zakłóceń w pracy osadników i reaktorów biologicznych, m.in. przez zwiększone obciążenie ładunkiem organicznym, w tym zagnitymi ściekami zawierającymi siarczki i bakterie nitkowate.
Znacznego wzrostu zużycia energii oraz środków chemicznych np. do odwadniania osadów, co podnosi koszty eksploatacji.
Nieprzyjemnych zapachów, które są uciążliwe dla mieszkańców okolicznych terenów.
Skrócenia żywotności urządzeń i zwiększenia awaryjności infrastruktury oczyszczalni.
Działania naprawcze i prewencyjne
Aby przeciwdziałać przeciążeniom, wiele gmin i zakładów komunalnych, operatorów oczyszczalni podejmuje działania mające na celu:
Modernizację poprzez rozbudowę/usprawnianie stacji zlewnych z funkcją odświeżania i możliwością przetrzymania ścieków dowożonych.
Wspomaganie układu preparatami biologicznymi. Najczęściej stosowany zestaw do wspomagania układu obciążonego ściekami dowożonymi to DCT 010 i DCB 002
Wprowadzenie limitów przyjęć ścieków dowożonych, w oparciu o ich skład, pochodzenie i ilość
Obowiązkową analizę składu dowożonych ścieków przed ich przyjęciem do układu
Modernizacja oczyszczalni, wdrożenie systemów monitoringu i automatycznego sterowania procesem oczyszczania.
Rozbudowę systemów kanalizacyjnych, ograniczając konieczność transportu ścieków asenizacyjnych.
Wnioski
Problem przeciążenia oczyszczalni ściekami dowożonymi to zjawisko coraz bardziej powszechne, wymagające kompleksowych rozwiązań na poziomie lokalnym i krajowym. Niezbędne są zarówno wiedza i możliwości ekologicznego wspomagania układów biologicznych, inwestycje w infrastrukturę, kontrola źródeł pochodzenia ścieków jak i odpowiednie regulacje prawne. Tylko takie podejście pozwoli zapewnić skuteczne oczyszczanie ścieków i ochronę zasobów wodnych, które są jednym z najcenniejszych elementów środowiska naturalnego.